Wat is sclerotherapie?
Sclerotherapie is een injectiebehandeling die vooral wordt gebruikt voor spatadertjes en kleine reticulaire venen, meestal op de benen. Een arts injecteert een scleroserend middel in de ongewenste ader. De oplossing beschadigt de binnenbekleding, waardoor het bloedvat sluit. Na verloop van tijd neemt het lichaam de behandelde ader geleidelijk op en wordt het bloed via andere gezonde bloedvaten omgeleid.
Het is een van de standaardbehandelingen voor kleine zichtbare adertjes op de benen. Het is niet hetzelfde als de behandeling van belangrijke reflux bij spataderen of chronische veneuze ziekte.
Welke aders kunnen met sclerotherapie worden behandeld?
De behandeling wordt vaak gebruikt voor:
- teleangiëctasieën of spatadertjes — zeer kleine rode, blauwe of paarse oppervlakkige bloedvaatjes;
- reticulaire venen — iets grotere blauwgroene aders onder de huid;
- bepaalde kleine zijtakken van spataderen, afhankelijk van de onderliggende veneuze anatomie.
Bloedvaatjes in het gezicht worden meestal anders behandeld. Vaak heeft een vaatlaser de voorkeur, omdat het injecteren van kleine gezichtsaders andere anatomische en cosmetische aandachtspunten met zich meebrengt.
Heb ik vóór de behandeling van spatadertjes een echografie nodig?
Niet iedereen met enkele geïsoleerde spatadertjes heeft een echografie nodig. Zichtbare oppervlakkige aders kunnen echter soms worden gevoed door dieper gelegen reflux.
Als u ook grotere spataderen, zwelling van de benen, pijn, een zwaar gevoel, huidveranderingen, terugkerende aders of een voorgeschiedenis die op veneuze ziekte wijst hebt, moet een goede vasculaire beoordeling vóór cosmetische injecties plaatsvinden. Alleen de oppervlakkige aders behandelen en belangrijke reflux negeren kan tot een teleurstellende terugkeer leiden.
Wat wordt er bij sclerotherapie geïnjecteerd?
Veelgebruikte scleroserende middelen zijn polidocanol en natriumtetradecylsulfaat. De concentratie en de keuze voor vloeistof of schuim hangen af van de grootte van de ader en de klinische situatie. In sommige landen en protocollen wordt hypertone glucose gebruikt.
Sterker is niet automatisch beter. Een netwerkmeta-analyse uit 2023 vond dat een hogere potentie van het scleroserende middel doorgaans gepaard ging met meer bijwerkingen. Het doel is voldoende behandeling te gebruiken om het doelbloedvat te sluiten en tegelijk onnodige ontsteking en huidbeschadiging te beperken.
Wat gebeurt er tijdens een sclerotherapiesessie?
De arts brengt de zichtbare aders in kaart en plaatst zeer fijne naalden in de doelbloedvaten. Kleine hoeveelheden scleroserend middel worden geïnjecteerd. U kunt kort een prik, branderig gevoel of kramp voelen.
Een sessie kan meerdere injecties omvatten. Nadien kan, afhankelijk van het type ader en het protocol, compressie worden toegepast. De meeste mensen kunnen onmiddellijk lopen en dezelfde dag hun gewone lichte activiteiten hervatten.
Hoe snel verdwijnen spatadertjes?
Ze verdwijnen meestal niet onmiddellijk. Behandelde bloedvaten zien er vaak eerst donkerder of opvallender uit voordat ze vervagen.
Kleine spatadertjes kunnen in de loop van enkele weken verbeteren, terwijl grotere reticulaire venen enkele maanden nodig kunnen hebben. Meer dan één sessie is gebruikelijk. Langetermijnopvolging laat ook een belangrijk onderscheid zien: een succesvol gesloten ader kan gesloten blijven, maar er kunnen nieuwe aders ontstaan omdat de onderliggende aanleg blijft bestaan.
Hoe doeltreffend is sclerotherapie?
Sclerotherapie heeft een sterke wetenschappelijke basis voor teleangiëctasieën en reticulaire venen van de benen. Een systematische review en netwerkmeta-analyse uit 2023 van 19 studies vond dat verschillende scleroserende middelen doeltreffend waren, en liet tegelijk zien dat laser bijzonder goed kan werken voor zeer kleine teleangiëctasieën.
Nieuwere gerandomiseerde studies blijven een relevante klaring van bloedvaten aantonen met standaard sclerotherapie met polidocanol. Geen enkele techniek is de beste voor elk bloedvat. Zeer fijne rode vaatjes kunnen beter reageren op een vaatlaser, terwijl voedende reticulaire venen vaak goed reageren op injectiebehandeling.
Wat zijn de vaak voorkomende bijwerkingen?
Blauwe plekken, gevoeligheid, zwelling en tijdelijke verharding langs een behandelde ader komen vaak voor. Twee cosmetische effecten verdienen bijzondere aandacht:
- Hyperpigmentatie: langs het behandelde bloedvat kan een bruine verkleuring ontstaan terwijl bloedpigmenten worden opgeruimd. Een systematische review vond sterk uiteenlopende percentages afhankelijk van de concentratie polidocanol en het type ader, van lage eencijferige percentages tot veel hogere percentages in sommige studies. De meeste verkleuring vervaagt, maar kan maanden aanhouden.
- Telangiëctatische matting: nabij de behandelde zone kan een fijn netwerk van nieuwe kleine bloedvaatjes ontstaan. Dit verbetert vaak geleidelijk, maar kan frustrerend zijn.
Dit zijn niet noodzakelijk tekenen dat de ader verkeerd is behandeld, maar techniek, concentratie en onderliggende veneuze druk spelen een rol.
Welke zeldzame complicaties moet ik kennen?
Ernstige complicaties zijn ongewoon, maar sclerotherapie blijft een medische procedure.
Zeldzame risico’s zijn huidulceratie of necrose, een allergische reactie, oppervlakkige tromboflebitis, diepe veneuze trombose, zenuwirritatie en neurologische symptomen. Voorbijgaande visuele stoornissen zijn vooral gemeld bij schuimsclerotherapie; oudere grote reeksen en reviews schatten dit op ongeveer 0.09% tot 2%, waarbij blijvende visuele schade veel zeldzamer is.
Internationale consensus noemt acute veneuze trombo-embolie, ernstige acute ziekte of infectie, kritieke ischemie van een ledemaat en bekende ernstige overgevoeligheid voor het scleroserende middel als belangrijke contra-indicaties.
Hoe bereid ik me voor?
Vertel de behandelend arts over eerdere bloedklonters, stollingsstoornissen, zwangerschap, migraine met aura, cardiovasculaire of neurologische voorgeschiedenis, allergieën en geneesmiddelen die bloedingen of stolling beïnvloeden. Stop voorgeschreven medicatie niet zonder medisch advies.
Een goede consultatie moet ook vaststellen of uw bezorgdheid zuiver cosmetisch is of dat de symptomen op onderliggende veneuze ziekte wijzen.
Wat moet ik doen na sclerotherapie?
Wandelen wordt meestal aangemoedigd. Uw arts kan, afhankelijk van de grootte van de ader en de behandelmethode, aanraden om gedurende een bepaalde periode compressiekousen te dragen. Langdurige immobiliteit vermijden is verstandig.
Advies over intensief sporten, hete baden, sauna’s en blootstelling aan de zon verschilt per protocol. Volg de instructies voor het scleroserende middel en de aders die daadwerkelijk zijn behandeld, in plaats van een algemene informatiefiche van de kliniek.
Vraag dringend medische beoordeling bij aanzienlijke zwelling van de kuit, pijn op de borst, kortademigheid, ernstige neurologische symptomen of snel toenemende pijn.
Is sclerotherapie beter dan laser voor spatadertjes?
Geen van beide is in alle gevallen beter.
Voor zeer kleine oppervlakkige teleangiëctasieën, vooral bloedvaatjes die moeilijk aan te prikken zijn, kan een vaatlaser een uitstekende optie zijn. Sclerotherapie is zeer doeltreffend voor veel spatadertjes op de benen en bijzonder nuttig wanneer voedende reticulaire venen aanwezig zijn.
De verstandigste keuze is gebaseerd op de diameter, kleur en diepte van het bloedvat, het huidtype en de aanwezigheid van onderliggende veneuze reflux — niet op welk toestel of injecteerbaar product een kliniek toevallig aanbiedt.
