Waarom je serum van €80 minder bewijs heeft dan een voorschrift van €15
Serie “Bewijs vs. Marketing” — Aflevering 1
Er doet zich iets vreemds voor in de wereld van huidverzorging.
Een tube van 20 gram tretinoïne op voorschrift kost in het grootste deel van Europa ongeveer €15–30. Een “boutique” retinolserum — fraai verpakt en gepromoot door influencers — kost vaak €60–120 voor een vergelijkbare hoeveelheid.
Je zou kunnen aannemen dat de duurdere optie steunt op sterker bewijs. Meer onderzoek. Betere onderbouwing dat het werkt.
Dat is niet zo.
Dit is de bewijskloof bij retinoïden: een regulatoire asymmetrie die ertoe leidt dat de goedkoopste optie op de markt kan bogen op decennia van rigoureuze klinische studies, terwijl de premiumproducten vooral beschikken over… marketing.
Wat retinoïden eigenlijk zijn (kort)
Retinoïden zijn een familie van vitamine-A-derivaten. Ze worden al sinds de jaren 1970 bestudeerd en worden door dermatologen beschouwd als het meest bewezen anti-aging ingrediënt dat huidverzorging te bieden heeft.
Tot deze familie behoren onder andere:
- Tretinoïne (retinoïnezuur) — uitsluitend op voorschrift, de “actieve” vorm die de huid rechtstreeks kan gebruiken
- Retinol — vrij verkrijgbaar, moet door de huid eerst worden omgezet in tretinoïne
- Retinaldehyde — één omzettingsstap dichter bij tretinoïne dan retinol
- Retinylpalmitaat — de zwakste vorm, waarvoor meerdere omzettingsstappen nodig zijn
Wat hierbij cruciaal is: de huid kan alleen tretinoïne rechtstreeks gebruiken. Alle andere vormen — retinol, retinaldehyde, retinylpalmitaat — moeten eerst worden omgezet voordat ze effect hebben. Bij elke omzettingsstap gaat potentie verloren. Onderzoek suggereert dat retinol ongeveer 10 tot 20 keer minder krachtig is dan tretinoïne.
Dit is geen discussiepunt. Het is elementaire biochemie.
De regulatoire asymmetrie
In de EU en de VS vallen cosmetica en geneesmiddelen onder volledig verschillende regelgevende kaders.
Retinoïden op voorschrift (tretinoïne, tazaroteen) moesten hun werkzaamheid aantonen vóór ze op de markt mochten komen. Gerandomiseerde gecontroleerde studies. Placebogroepen. Statistische significantie. Peerreview. Jaren van testen vóór goedkeuring.
Cosmetische retinoïden (retinol, retinylpalmitaat) hoeven niets te bewijzen. De FDA stelt dit expliciet:
“De wet vereist niet dat cosmetische producten en ingrediënten, met uitzondering van kleurstoffen, door de FDA worden goedgekeurd voordat ze op de markt komen.”
De EU is iets strenger wat veiligheid betreft — de regelgeving van 2024 beperkt retinol nu tot 0,3% in leave-on-producten — maar wat betreft werkzaamheid? Nog steeds geen verplichting tot klinisch onderzoek.
Dit betekent dat een bedrijf morgen een retinolserum kan lanceren zonder enige klinische studie. Het kan het product omschrijven als “klinisch geïnspireerd”, “ontwikkeld door dermatologen” of “wetenschappelijk onderbouwd”, zonder ooit te hebben getest of het daadwerkelijk rimpels vermindert.
Zoals een overzichtsartikel uit 2022 in Advances in Therapy het onomwonden verwoordde:
“Aangezien klinische werkzaamheidsstudies niet vereist zijn voor de marketing van cosmetische formuleringen, bestaan er zorgen over de effectiviteit van deze retinoïden.”
Wat het klinisch bewijs daadwerkelijk laat zien
Laten we kijken wat er gebeurt wanneer onderzoekers cosmetische retinoïden wel grondig evalueren.
Een systematische review uit 2021 in het Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology zocht naar alle gerandomiseerde, dubbelblinde, vehicle-gecontroleerde studies naar vrij verkrijgbare retinol bij huidveroudering van het gezicht.
Ze vonden negen studies.
Van deze negen:
- Vier toonden geen statistisch significant verschil aan tussen retinol en placebo
- De overige vijf lieten slechts zwak bewijs zien voor een lichte verbetering van fijne rimpels
- Alle vijf “positieve” studies hadden ernstige methodologische tekortkomingen
De conclusie van de review was scherp:
“De ‘positieve’ studies zouden geen basis mogen vormen voor klinische besluitvorming, maar kunnen eerder dienen als instrumenten voor reclame en marketing.”
Vergelijk dit met tretinoïne. Een meta-analyse uit 2025 in Scientific Reports analyseerde 23 gerandomiseerde gecontroleerde studies met in totaal 3.905 deelnemers. Tretinoïne liet significante verbeteringen zien in fijne rimpels, diepe rimpels en hyperpigmentatie — met het gunstigste veiligheidsprofiel van alle onderzochte behandelingen.
Een afzonderlijke meta-analyse uit 2025, specifiek gericht op tretinoïne, analyseerde 8 RCT’s met 1.361 patiënten en vond statistisch significante verbeteringen in zowel fijne rimpels (p < 0,001) als diepe rimpels (p < 0,001).
Dit is geen nipte vergelijking. Het is een kloof.
Het stabiliteitsprobleem waar niemand over spreekt
Zelfs als een retinolproduct zou kunnen werken, is er nog een ander probleem: het kan al gedegradeerd zijn voordat je het flesje leeg gebruikt.
Een studie uit 2020 in het Journal of Cosmetic Dermatology testte 12 commerciële retinoïdeproducten gedurende zes maanden. De resultaten waren veelzeggend:
- Bij kamertemperatuur (25 °C) nam het retinoïdegehalte binnen zes maanden af met 0–80%
- Bij iets hogere temperaturen (40 °C) liep de degradatie op tot 40–100%
- De gemiddelde houdbaarheid — gedefinieerd als het behoud van 90% van het retinoïde — bedroeg slechts twee maanden
- Alle producten beloofden echter een houdbaarheid van 6–12 maanden na opening
Blootstelling aan licht versnelde de degradatie nog verder. En belangrijk: de formulering was bepalender dan de concentratie — dure producten waren niet noodzakelijk stabieler dan goedkope.
Dat retinolserum dat je zes maanden geleden kocht? De kans is reëel dat een groot deel van de actieve stof inmiddels verdwenen is.
Ook tretinoïne kent stabiliteitsproblemen — het is berucht lichtgevoelig. Maar producten op voorschrift worden geformuleerd volgens farmaceutische normen, met stabiliteitstesten die voor cosmetica niet verplicht zijn.
De prijsparadox
Hier wordt het absurd.
Generieke tretinoïne kost in de meeste Europese landen ongeveer €15–30 voor een tube van 20 gram. In de VS ligt de prijs rond $20–40.
Een “luxueus” retinolserum van een prestigemerk? Vaak €80–150 voor 30 ml.
De wereldwijde markt voor retinol-cosmetica werd in 2023 geschat op meer dan 1 miljard dollar en zal tegen 2034 naar verwachting bijna verdubbelen. Anti-aging huidverzorging met retinol alleen al vertegenwoordigt een markt van meer dan 5 miljard dollar, met een jaarlijkse groei van bijna 7%.
We spreken hier dus over een industrie van meerdere miljarden, gebouwd op producten die:
- Niet verplicht waren om hun werkzaamheid te bewijzen
- Mogelijk al gedegradeerd zijn vóór gebruik
- Een ingrediënt bevatten dat intrinsiek 10–20 keer zwakker is dan het alternatief op voorschrift
- 3 tot 5 keer duurder zijn
Wat dit voor jou betekent
We zeggen niet dat retinol helemaal niet werkt. De moleculaire mechanismen zijn plausibel — retinol kan in de huid worden omgezet in tretinoïne en kan vergelijkbare cellulaire effecten veroorzaken. Sommige goed geformuleerde producten, consequent gebruikt, leveren waarschijnlijk bescheiden voordelen op.
Maar “waarschijnlijk bescheiden voordelen” is iets heel anders dan “klinisch bewezen rimpelreductie”.
Als je kiest voor evidence-based anti-aging, wijst het onderzoek duidelijk richting retinoïden op voorschrift:
- Tretinoïne heeft de meest robuuste bewijsbasis en het beste veiligheidsprofiel
- Tazaroteen is het meest effectief bij diepere, grove rimpels (maar ook irriterender)
- Beide vereisen een voorschrift en correcte medische begeleiding
Wie liever bij vrij verkrijgbare producten blijft, maakt een legitieme keuze — bijvoorbeeld bij een gevoelige huid, terughoudendheid tegenover sterkere irritatie of uit gemak. Weet dan wel wat je koopt: een productcategorie waarvoor geen werkzaamheidsstudies vereist zijn, waarvan de stabiliteit onzeker is en waarvan de wetenschappelijke onderbouwing beperkt blijft.
De ongemakkelijke vraag
Wanneer je €100 betaalt voor een retinolserum, waarvoor betaal je dan precies?
Niet voor klinische studies — die waren niet vereist.
Niet voor gegarandeerde stabiliteit — die werd niet volgens farmaceutische normen getest.
Niet voor superieure werkzaamheid — het actieve ingrediënt is intrinsiek zwakker.
Je betaalt voor verpakking. Marketing. Het gevoel dat duur gelijkstaat aan effectief.
Ondertussen ligt het weinig glamoureuze alternatief op voorschrift — klinisch bewezen, grondig getest en aanzienlijk goedkoper — gewoon in de apotheek, grotendeels genegeerd.
Zo ziet de bewijskloof er in de praktijk uit. Geen complot. Gewoon regulatoire asymmetrie gecombineerd met sterke marketing.
En eenmaal gezien, kun je het niet meer ontzien.
Een praktische noot: wat is in België daadwerkelijk beschikbaar?
Voor Belgische lezers ziet de realiteit er anders uit dan in de VS.
Tretinoïne — het best onderzochte retinoïde — is in België niet beschikbaar als los commercieel product. De bestaande specialiteit is Treclinax, een combinatie van tretinoïne en clindamycine (een antibioticum). Dit is bedoeld voor acnebehandeling, niet voor langdurig anti-aginggebruik — een antibioticum kan niet continu worden toegepast.
Er bestaat echter een alternatief: een magistrale bereiding. Een dermatoloog kan tretinoïne voorschrijven als magistrale bereiding. Het CBIP vermeldt expliciet de “Hydrofiele crème met 0,05% tretinoïne FTM” als voorbeeld. Dit is zuivere tretinoïnecrème, bereid door een apotheek op doktersvoorschrift. Bespreek dit met je dermatoloog — deze optie bestaat.
Adapaleen (Differin) is vlot verkrijgbaar voor ongeveer €24 voor 60 g, in crème- of gelvorm (0,1%). Een klinische studie uit 2018 toonde aan dat adapaleen 0,3% gel een vergelijkbare werkzaamheid had als tretinoïne 0,05% crème bij fotoveroudering na 24 weken, met vergelijkbare verbeteringen in rimpels, pigmentatie en algemene tekenen van fotobeschadiging. De Belgische formulering van 0,1% is milder, maar nog steeds effectief. Ze is fotostabieler, beter verdraagbaar en voor veel mensen een solide, evidence-based keuze.
Trifaroteen (Aklief) is de nieuwste optie — een retinoïde van de vierde generatie, in België verkrijgbaar voor ongeveer €42 per 75 g. Het is RAR-γ-selectief, wat betekent dat het zich richt op de receptor die het meest voorkomt in de huid. Oorspronkelijk goedgekeurd voor acne (ook op het lichaam), toont het veelbelovende resultaten bij fotoveroudering. Het is fotostabieler dan tretinoïne. Het bespreken waard met je dermatoloog als je een recentere optie overweegt.
Voor alle drie geldt: zichtbare verbetering treedt pas op na twee maanden of langer. Een initiële verslechtering van de huid is normaal. Zonbescherming is essentieel. Breng één keer per dag aan, ’s avonds, op een schone en droge huid.
Voor wie verder wil kijken: tazaroteen
Tazaroteen verdient een aparte vermelding. De netwerkmeta-analyse uit 2025 rangschikte het als het meest effectieve retinoïde voor grove rimpels — sterker dan tretinoïne. Het wordt niet in België gecommercialiseerd, maar is zonder voorschrift verkrijgbaar in Griekenland en Spanje onder de merknaam Tazarene van Boderm, in concentraties van 0,05% en 0,1%.
Een zoekopdracht naar “Tazarene 0.05 Boderm” of “Tazarene 0.1 Boderm” wijst de weg. Of je nu reist of bestelt via Europese apotheken die internationaal verzenden, dit is nuttige kennis voor wie de sterkst onderbouwde optie zoekt voor diepere rimpels.
Let op: tazaroteen is irriterender dan adapaleen of tretinoïne. Begin met 0,05%, gebruik zeer spaarzaam en bouw de tolerantie langzaam op.
Dit is Aflevering 1 van onze serie “Bewijs vs. Marketing”, waarin we analyseren wat het wetenschappelijk onderzoek in 2025 daadwerkelijk laat zien over populaire ingrediënten en toestellen in huidverzorging. Volgend: collageensupplementen — dure placebo?